Wat wij doen

Sarphati’s Visioen!

Breng met volksaandelen het Paleis voor Volksvlijt terug in het Sarphatipark!

Inmiddels 295 aandelen verkocht aan 207 Volksaandeelhouders!

Trailer ‘Sarphati’s Visioen’

1e Sarphatilezing door Harpert Michielsen

2e Sarphatilezing

Beluister de boeiende en leerzame podcast van de 2e Sarphatilezing, op 16 augustus 2021 in het Sarphatipark over voeding en gezondheid door prof. dr. Jaap Seidell, prof. dr. Arnoud Verhoef en ontwerper en kok Maroeska Metz onder leiding van moderator Frederieke Jochems.

Platform schoonmaken

Ontwerp: Studio Wessels Boer

Paleisbeeld Sarphatipark

Amsterdam, De Pijp. Een beeld naar het Paleis voor Volksvlijt plaatsen in het Sarphatipark! Dat is wat Stichting Het Nieuwe Zuiden en buurtbewoner Ben Kremer voor elkaar willen krijgen. Door de verkoop van Volksaandelen zal dit project breed gefinancierd worden, net zoals Sarphati realiseerde in 1857.

Het Paleis voor Volksvlijt, een initiatief van armenarts en ondernemer dr. Samuel Sarphati, werd geopend in 1864 op het huidige Frederiksplein. Doel was een modern tentoonstellingsgebouw van gietijzer en glas, geïnspireerd op het beroemde Crystal Palace te Londen. Plan was de Nederlandse industrie vooruithelpen met exposities, de werkgelegenheid laten toenemen en meer welvaart en een betere gezondheid voor met name de armere Amsterdammers. Het Paleis was niet alleen een imposante expositieruimte, maar ook een concertgebouw, een muziektheater en een evenementenhal voor diners, bals, jubilea en presentaties zoals die van de Gouden Koets. Het Paleis was de voorloper van de RAI en geliefd bij alle Amsterdammers.

In april 1929 brandde het iconische Paleis in vijf kwartier tot de grond toe af. Het bezit sindsdien een mythische reputatie. De hoofdstad treurde. Het nieuws verspreidde zich even snel als het vuur. Binnen enkele uren wist men tot in voormalig Oost-Indië dat van het droompaleis slechts geveldelen en boogconstructies restten.

Sinds 1963 staat De Nederlandsche Bank op deze plek. Diverse initiatieven voor herbouw van het Paleis zijn tot op heden niet gematerialiseerd. Via de Buurtbudgetprijsvraag voor De Pijp/Zuid/Rivierenbuurt in 2020, is het idee ingebracht voor het realiseren van een duurzaam beeld naar het Paleis voor Volksvlijt.

Beoogde locatie is het betonnen platform in de oostelijke vijver bij het liefdesbruggetje in het Sarphatipark. Het plan werd door Stadsdeel Zuid als haalbaar beoordeeld en kreeg 660 stemmen in de finaleronde.

Lees meer...

Organisatie en financiering

Stichting Het Nieuwe Zuiden heeft als initiatiefnemer en producent opdracht gegeven voor het ontwerp aan Marjet Wessels Boer. Zij creëerde onder meer het kunstwerk Het begon met een dubbeltje bij de dubbeltjespanden aan de Mauritskade en het Straatkleed in de Hendrick de Keyserstraat te Amsterdam. Het Stadsdeel Zuid is bereid om substantieel bij te dragen aan het Paleisbeeld. Maar er is meer nodig. Net zoals in 1857 door Sarphati, wil Stichting Het Nieuwe Zuiden dit plan financieren met de uitgifte van zgn. “Volksaandelen” á € 50,-/stuk. Kopers van de aandelen krijgen een uitnodiging voor de opening van het Paleisbeeld en de jaarlijkse “Sarphati-lezing” over Stadsontwikkeling en Volksgezondheid. Deze Volksaandelenverkoop start op 7 mei 2021 in de 2e van der Helststraat 41, ten kantore van Het Nieuwe Zuiden en duurt tot 16 augustus 2021. Ook is een expositie over het project ‘Sarphati’s Visioen’ in de raamgalerie aldaar te zien.

Samuel Sarphati

Naamgever van het park, Samuel Sarphati, was huisarts, maar vooral initiatiefnemer van vele projecten in Amsterdam gericht op het verbeteren van de leefomstandigheden en de  werkgelegenheid van de armere Amsterdammers. Zo startte hij de Maatschappij voor Meel-, en Broodfabrieken, een vuilnisophaaldienst en een academie voor handelsonderwijs, maar ook een handelsbank en het Amstelhotel. In 1855 was hij initiator voor het Paleis van Volksvlijt gereedgekomen in  1864, naar het voorbeeld van Crystal Palace in Londen.

Vóór de bouw van het Paleis richtte hij de Vereniging voor Volksvlijt op met als doel de nijverheid te bevorderen door middel van het organiseren van tentoonstellingen. In 1853 wist de Vereniging Koning Willem III als beschermheer voor een op te richten Paleis voor Volksvlijt aan zich te binden. Na een positieve reactie van de Gemeenteraad op een pleidooi voor een permanent tentoonstellingsgebouw werd in 1855 de Naamloze Vennootschap “Paleis voor Volksvlijt” opgericht.

Het Paleis voor Volksvlijt, korte geschiedenis

Het gebouw is opgetrokken uit gietijzeren ribben en glas. Het Paleis was 125 meter lang en met de toren in het midden 60 meter hoog, een landmark, van veraf herkenbaar. Het had grandeur en creëerde al voor de oprichting een gedeelde en weidse gewaarwording van industriële ontwikkeling, stadsvergroting en meer welvaart voor allen. Vooruitgang na de moeizame 1e helft van de 19e eeuw! Er konden voor concerten 9000 bezoekers in. Het paleis voldeed bijna 65 jaar als hotspot voor eerst exposities, tentoonstellingen, later muziekuitvoeringen en toneelvoorstellingen. Het had uiteindelijk meerdere grote zalen, een restaurant op de 1e verdieping.

Anders dan bij het Crystal Palace is het Paleis voor Volksvlijt in Amsterdam direct een vast gebouw op een vaste locatie geworden, vlak aan de rand van de uitbreidende en groeiende stad. Het eerste Crystal Palace in Londen is in zeven maanden gebouwd en heeft aanvankelijk als tijdelijke expositieruimte voor de wereldtentoonstelling gediend. Daarna is een nieuwe Unlimited opgericht en is het verplaatst naar lege omgeving en herbouwd waaromheen een park is aangelegd. Het Paleis voor Volksvlijt had van meet af aan ruimtelijke beperkingen tussen de bestaande bebouwing van de Weteringschans en de komende bebouwing in de Pijp vanaf 1880 (F. Feddes in 1000 jaar Amsterdam, 2012).

De oprichting van de Naamloze Vennootschap Paleis voor Volksvlijt, vanuit de eerder opgerichte Vereniging voor Volksvlijt, was een groot succes, met het ophalen van dfl 1.000.000,- voor het ontwerp en de bouw, binnen één week. Maar de exploitatie, na een lange bouwperiode van veel uitvinden, was van meet af aan lastig. Exposities en tentoonstellingen brachten niet genoeg op. Het gebouw tochtte nogal zodat er meerdere interne verbouwingen nodig waren om het aangenaam, maar ook functioneler te maken en van een betere akoestiek te voorzien. Uiteindelijk werd het gebouw een Rijksmonument en werden er structurele verbeteringen gedaan voor de facilitering van vaste toneel- en muziekuitvoeringen. De laatste grootaandeelhouder Van Hall, beschouwde het Paleis eigenlijk als zijn persoonlijk bezit en woonde er ook lange tijd. 

Tot de dramatische brand het Paleis op 17 april 1929 in vijf kwartier compleet verwoestte. Daarna was het Frederiksplein leeg tot in 1963 de Nederlandsche Bank gebouwd werd, tot veler verdriet over zoveel saaie lelijkheid. Ondanks de oprichting van een platform voor herbouw zijn initiatieven voor een daadwerkelijk reconstrueren van het Paleis blijven steken in de ideefase.

April 2021
Stichting Het Nieuwe Zuiden
Ben Kremer en Frederieke Jochems

De bladzij en de werkelijkheid

August Willemsen en zijn Braziliaanse brieven

Documentaire van Frederieke Jochems

Gedreven door een passie voor de Portugese taal en Braziliaanse literatuur, reist August Willemsen (1936-2007) naar Brazilië. Daar gaat hij op in het ‘on-ommuurde handtastelijke’ leven dat hem aantrekt en afstoot. Hij schrijft daar Braziliaanse brieven (1985) waarmee hij overrompelt en overtuigt. Wat trok hem naar dit immense land vol tegenstellingen, wat miste hij in Nederland en wat zegt dit over zijn karakter? In de film wordt hij geportretteerd via zijn taal, het landschap, het contact met vrouwen en vrienden, in het licht van zijn blik op Brazilië.

‘Soms heb ik het gevoel dat ik maar een klein stapje hoef te doen om aan de andere kant te komen, de kant van de Brazilianen; er zijn momenten geweest dat ik dacht deel te hebben aan het on-ommuurde, handtastelijke leven, daar voelde ik me zeer wel bij. Zo wordt mijn euforie verstoord door momenten van grote treurigheid.’ (August Willemsen in ‘Braziliaanse brieven’)

Eind 2021 zal de Arbeiderspers het boek Braziliaanse brieven van vertaler en schrijver August Willemsen opnieuw uitgeven als Dutch classic. Tegelijkertijd verschijnt de Braziliaanse vertaling (Cartas Brasileiras) van de bestseller bij uitgeverij Arte & Letra. Hoe mooi zal het zijn als de film De bladzij en de werkelijkheid van Frederieke Jochems dan ook te zien is…

Lees meer...

Frederieke Jochems: “Op een lawaaiig balkon in Rio de Janeiro, met zicht op majestueuze bergen rond deze miljoenenstad, lees ik Braziliaanse brieven. Het boek raakt mij diep door de hoogstpersoonlijke ‘bril’ waarmee hij het land ervaart en de meeslepende stijl waarin hij belevenissen beschrijft. De brieven, geschreven tussen 1967-1984, zijn tijdloos door de literaire zeggingskracht waarmee hij zijn confrontaties verwoordt. Het contact met en tegelijk afstand tot het land van extremen doet iets fundamenteels in hem resoneren. Ik raak benieuwd naar wat dat is, en geïntrigeerd naar wie hij was. In de film wil ik vooral zijn fascinatie voor Brazilië centraal stellen. Zijn brieven en autobiografische geschriften wil ik verbinden met zijn vertaalde literatuur en getuigenissen van naaste vrienden. Ook zijn vele vrouwen zullen hun verhouding tot hem duiden. Archiefmateriaal op film en televisie en met fotografie zal hem dichterbij brengen. Ik wil me richten op zijn hartstocht voor schoonheid in taal, literatuur en muziek, en daar tegenover de destructiedrift in zijn persoonlijke leven.

Vanuit de Bijlmer wil ik naar verschillende scènes overgaan. Hier woonde hij (locatie van de roman De Val), waarvandaan hij de ‘bedillerige, intolerante, zelfgenoegzame Amsterdamse elite’ op afstand bekeek. Hier waande hij zich in de (geplande) hoofdstad Brasilia van Brazilië. Het autobiografische Vrienden Vreemden Vrouwen is het uitgangspunt van de lijnen waarmee ik de film wil construeren. Met zijn nabije Vrienden wil ik tonen hoe zij zich ‘hun’ Guus herinneren en ingaan op de vriendschap met hem in zijn jeugd en in moeizame nadagen. In Vreemden zijn we in Brazilië, het land dat hij koos als tweede vaderland. ‘Zijn’ plekken uit Braziliaanse brieven worden opgeroepen. Dit om zijn levenslange passie voor vertalen en literatuur en de door hem bewonderde schrijvers en hun gegrondheid in het landschap te verbeelden. De Vrouwen die Guus verkoos gingen vaak mee naar Brazilië. Ik portretteer hen in Amsterdam, waar tekeningen, brieven en foto’s getuigen van hun band. ‘Hij had een muur om zich heen’, zeggen zij en toch kon hij hen midden in de nacht bellen met een taalvondst die hij wilde delen. Ze zullen reflecteren op zijn monomane eigenzinnigheid, die veel opwindends bracht, naast zorg en leed. In een archieffragment corrigeert Willemsen de interviewster dat zijn Vrienden Vreemden Vrouwen niet zozeer gaat over ‘contact’, dan wel over de ‘onmogelijkheid tot contact’. Dit is het centrale motief van mijn film.”

2015 Uit de kolen

Korte documentaire van Frederieke Jochems en Andras Hamelberg

Uit de kolen

‘Uit de kolen’ toont beelden en verhalen van oud-mijnwerkers van de Staatsmijn Hendrik te Brunssum. Tijdens het kunstproject ‘Kolen in het Pompgebouw’ (2012, Cultura Nova, KuS Heerlen) werd over de vloer van het vervallen gebouw tien ton kolen gestort. De ruimte deed zo voor een maand denken aan het leven onder de grond van weleer. Oud-mijnwerkers beheerden de expositie waar in de filter cylinders monitoren stonden met hun opgetekende videoverhalen. Deze interviews werden ter plekke opgenomen. Bijzondere en doorleefde verhalen over ieders jeugd en waarom men bij de mijn ging werken. De opleiding op de Ondergrondse Vakschool, het fysiek zware werk, het gevaar en de ongelukken. Hoe het vroeger in Brunssum was met de Italianen en andere nationaliteiten in de gezellenhuizen, hoe de jongens ondergronds goed verdienden en aantrekkelijk waren voor de meisjes. En wat er gebeurde toen het werk in de mijn plotseling stopte. Deze oral history verhalen van de oud koempels zijn persoonlijk, geven inzicht in een voorbije tijd die voor velen nog levendig is, en bieden op ontroerende wijze inkijk in een stukje lokale geschiedenis van Brunssum.

Dankzij Stichting Het Nieuwe Zuiden en Cinecrowd is de film door middel van een geslaagde crowdfunding gerealiseerd.

2012 ‘Postume premières’

Concertserie met late werken van componist Margriet Hoenderdos (1952-2010)

Postume premières

Concertserie met late werken van componist Margriet Hoenderdos (1952-2010). Vier nieuwe composities plus werk van John Cage.

Ter ere van het zestigste geboortejaar van Margriet Hoenderdos werden in 2012 postuum vier composities van haar hand voor het eerst ten gehore gebracht. Op zondag 6 mei (haar geboortedag) vonden de premières plaats in het Bethaniënklooster te Amsterdam. Daaropvolgend waren in het najaar nog concerten in Alkmaar, Venlo en Den Haag.

Deze tot nog toe ‘ongehoorde werken’ bieden een representatief beeld van het oeuvre van Hoenderdos: geschreven voor clavecimbel-solo, harpduo, cello-solo en rietsextet, proberen deze werken de mogelijkheden van het instrumentarium uit te breiden en te vernieuwen. Behalve deze composities werd ook werk uitgevoerd van John Cage, belangrijke inspirator en geestverwan

Werken en Musici

November ’07: Esther Kooi, harp – Marianne Smit, harp 
Juni ’07: Larissa Groeneveld, cello
Januari ’09: Goska Isphording, clavecimbel
Juni ’04: Rietsextet: Michel Marang, klarinet – Anna Duinker, hobo – Eduardo Olloqui, althobo – Stefanie Liedtke, fagot – Fie Schouten, basklarinet – Annet Karsten, contrafagot

‘Een gedichtje wordt geboren, niet gemaakt’

Korte documentaire over dorpsdichteres Mariap van Urk

Mariap van Urk

Korte documentaire over dorpsdichteres Mariap van Urk (1898- 1966). Het Museum het Oude Raadhuis te Urk toonde tijdens de expositie over leven en werk van de lokaal beroemde Urkerin dichteres Mariap van Urk een korte film. Hierin vertellen nazaten en vrienden over de bijzondere betekenis van de getalenteerde Mariap voor de cultuurhistorie van Urk. Uitgezonden door Omroep Flevoland.

2006 ‘Zout Zoet’

Dvd en uitgave boek met interviews naar aanleiding van de documentaire ‘Zout zoet’

Zout zoet

Dvd en uitgave boek met interviews naar aanleiding van de documentaire ‘Zout zoet’. Dit is een historische documentaire van Frederieke Jochems i.s.m. Jurian Brouwer en Lucia de Vries over de gevolgen van de inpoldering van de Noordoostpolder voor Urk, gezien vanuit de oudere inwoners van Urk, die zowel de ‘ zoute’  als de ‘ zoete’  tijd hebben meegemaakt. Hun verhalen zijn zo voor latere generaties bewaard en legt een verdwijnende unieke cultuur vast.

2005 ‘Paleis voor de laatste arbeiders’

Openlucht fototentoonstelling door Frederieke Jochems

Paleis voor de laatste arbeiders

Openlucht fototentoonstelling door Frederieke Jochems over de bewoners van het rijksmonument van de 20ste eeuw, het Dageraadcomplex in Amsterdamse School stijl. De foto’s werden op lakens geprint en over de balkons gehangen, ter herinnering aan het verbod hiervan in 1923 door coöperatie De Dageraad die opvoeding en verheffing van de arbeiders ter harte nam. Van de tentoonstelling en de totstandkoming daarvan werden korte documentaires gemaakt, die werden uitgezonden door RTV-NH. Met dit community art project werd stilgestaan bij het geleidelijk loslaten van de sociale woningbouw bestemming van het complex.

Bekijk fotoreportage...